Vernieuwen of vernielen?

De afgelopen weken ben ik verontwaardigd geweest. Na de jarenlange traditie rondom de Zwarte Pieten-discussie werd ik deze week geconfronteerd met het bericht dat melk symbool staat voor de blanke overheerser en daarom niet meer gedronken moet worden. Of dat nog niet afwijkend genoeg was kwam daarna het bericht dat we als samenleving onze excuses zouden moeten maken aan de ‘meidenmoffen’ (een collega merkte op dat deze aanhef meteen ook weer reden voor een excuus zou moeten zijn). Tot mijn nog grotere verbazing las ik vervolgens in mijn veilige, liberale discussiegroep de opmerking dat we wat de excuses aan de ‘meidenmoffen’ betreft een echte liberaal inderdaad zou tonen aan de wereld dat hij ruimdenkender is dan zijn tegenstander. Eerst snapte ik het niet, maar na 3 van deze berichten ben ik eens gaan luisteren.

  

Revolutie …

Wat mij aan het nadenken zette was de vraag of ik de samenleving waarin ik leef waardeer en de vraag of deze samenleving er zo uit zou zien als afwijkende, confronterende, onmogelijke en ongewenst geachte geluiden van een minderheid altijd zouden zijn genegeerd. Mijn samenleving is ontstaan door Luther, die de misstanden in de almachtige katholieke kerk aan de kaak stelde. Het is ontstaan door wetenschappers als Galileï (huisarrest), Descartes (gevlucht naar de Republiek der Nederlanden) of de mensen van de Verlichting, die stukje bij beetje het feodale systeem hebben onttakeld. Het is ontstaan door de liberalen in de tweede helft van de 19e eeuw, die een reeks aan sociale wetgeving hebben ingevoerd en door de socialisten, die in de eerste helft van de 20e eeuw met behulp van de belastingen bij rijkeren deze sociale wetgeving hebben ingevuld. Hij is gevormd door de dolle mina’s, flower power en radio Veronica of radio Noordzee van de jaren zestig waardoor een reeks aan taboes zijn doorbroken. Mijn samenleving is gevormd door eenlingen, die durfden op te staan tegen de gevestigde orde

  

… of evolutie

Niet alle revoluties achter de door mij gewaardeerde samenleving zijn geslaagd en niet alle wijzigingen zijn door revoluties tot stand gekomen. Waar ideële of wetenschappelijke ontwikkelingen vaak tegenwind ondervonden zijn economische revoluties vaak soepel verwerkt. De verschillende agrarische revoluties in de Middeleeuwen en daarna (waardoor we leerden om onze landbouwgronden beter te benutten) of de Industriële revoluties in de 18e en 19e eeuw waren wel revolutionair, maar feitelijk evoluties. Ook de introductie van de radio, de TV of het mobieltje waren evolutionair en snel omarmd. Net als de uitvinding van de penicilline of de ontdekking van het heelal sinds Einstein.

  

Toch zijn er nog steeds mensen, die niet geloven dat we echt op de maan hebben gestaan. Er zijn mensen, die niet geloven dat inentingen goed voor je zijn of dat globalisering van de economie zorgt voor welvaart en lage prijzen. Dat de stijging van de temperatuur komt door menselijk ingrijpen of juist door een grotere zonne-activiteit en er zijn mensen, die geloven dat het niet goed is om de hele dag op je mobiel te kijken (maar die lezen deze column niet).

  

Luisteren of gehoord worden

Het verschil tussen de revolutie en de evolutie ligt in de vraag of je met je vernieuwing in de goede groep zit. Indien de gevestigde orde een vernieuwing ziet als een vernieling (van haar eigen orde) dan krijgt de vernieuwer volop tegenwind. Valt de vernieuwing in goede aarde dan worden juist de tegenstanders van deze vernieuwing weggezet als dom of zeurpieten. Je zult maar voor de sexuele revolutie en tegen inentingen te zijn. Dan wordt je twee keer buiten de groep gezet.

  

Daaruit blijkt dat een nieuw elan in de samenleving op intuïtie wordt geaccepteerd en niet op de ratio. Mensen zoeken een groep op en mijden de individuele uitzondering. Zeker de laatste decennia (waarbij Pim Fortuyn als ijkpunt kan dienen) verdwijnt in hoog tempo de behoefte om te luisteren. De overvloed aan informatie door internet en social media versterkt de behoefte bij mensen om zich te uiten en verdwijnt de gelegenheid om je te verdiepen; de behoefte om ergens tijd voor te nemen; de behoefte om je te interesseren voor de afwegingen van een ander; de behoefte om na te denken en echt te luisteren. En als niemand luistert is de vrijheid van meningsuiting waardeloos.

  

Wat maakt mijn samenleving waardevol?

Ik woon in de mooiste samenleving van deze wereld én van de geschiedenis. De kwaliteit om te veranderen is hierbij het mooiste aan die samenleving en die wijzigingen zijn nodig met iedere vernieuwing in de samenstelling van die samenleving. Die samenleving wordt gevormd door overlijden, geboortes en migraties. Hetgeen iedereen in deze samenleving waardeert is de mogelijkheid om zichzelf te kunnen zijn, want door jezelf te zijn geloof je dat je morgen en volgend jaar ook nog gelukkig kunt zijn.

  

Voor velen staat vernieuwing gelijk aan vernieling. Als je een sterke positie hebt veroverd en verzekerd bent van welvaart voor de komende tijd dan wil je houden wat je hebt. Hetzelfde geldt als je in een zwakke positie bent en veel onzekerheden hebt over je toekomst; ook dan klamp je je vast aan die zekerheden, die je in ieder geval wel hebt. En toch wil niemand serieus terug naar de ‘spruitjeslucht’ van de jaren van onze grootouders; iedereen waardeert alle revoluties en evoluties, die hebben gezorgd voor de wereld van nu. Merkwaardig dus dat we steeds meer polariseren en ons ingraven tegen mensen, die een verandering voorstellen.

  

Hoe leer je luisteren?

Als je het belangrijk vindt dat mensen vrijheid van meningsuiting hebben en je bent alleen bereid om te luisteren naar je eigen geluid dan ben je niet voor de vrijheid van meningsuiting. Dat geldt ook voor mij. Het dilemma waar ik mee zit is dat volgens mij een groot aantal mensen met hun afwijkende standpunten wel willen dat ik naar hen luister, maar zelf niet naar mij willen luisteren. Het dilemma dat daar op volgt is dat iedereen, die zich in het verleden verzette tegen Luther, tegen

Galileï, tegen de Verlichting, tegen de sociale wetgevers, tegen de socialisten, tegen de flower power en tegen radio Veronica ook vonden dat de ander niet wilde luisteren. En juist ik ben blij dat die eigenwijze types, die hun zin volhielden ook hun zin kregen.

  

Het volgende dilemma ligt ook bij mij. Als ik vind dat de ander niet wil luisteren dan moet ik niet helzelfde doen en mijn oren sluiten; dan moet ik het gesprek aangaan. Misschien met dat verfoeilijke kopje thee van Job Cohen en misschien met anders-denken, die aangeven ook naar mij te willen luisteren. Wat ik wel weet is dat het Sinterklaas-feest net zo goed een feest is met groene Pieten en de ‘moffenmeiden’ zijn ook aangepakt op een wijze waar ik niet trots op kan zijn. Ik kan het begrijpen, maar ik kan er niet trots op zijn. En dat van die melk begrijp ik niet, maar dan kan ik het gesprek aangaan. Dan kan ik aangeven wat mijn waarden zijn; dan kan de ander aangeven wat zijn/haar waardes zijn. En dan kunnen we zoeken naar een oplossing.

  

Misschien kijken we wel verkeerd

Misschien ontdek ik dan dat het helemaal niet gaat over Zwarte Piet of moffenmeiden. Misschien blijkt dan wel dat sommige mensen er van balen dat blanke drugsdealers in de derde wereld wel bescherming krijgen en niet-blanken niet. Misschien blijkt dan wel dat ze balen dat we het gewoon vinden dat onze musea vol liggen met geroofde en onteerde kunst (wij zijn de meest geperfectioneerde grafrovers uit de geschiedenis). Misschien blijkt dan wel dat mensen er van balen dat mensen met een Arabische achternaam veel minder makkelijk aan een baan komen dan Jan Janssen.

  

Of misschien ontdek ik wel dat iemand gewoon een goed verhaal heeft en deel wil uitmaken van onze tolerante, westerse cultuur en ontdekt dat we gewoon conservatieve kuddedieren zijn en alleen willen dat anderen naar ons luisteren, maar niet open staan voor de mening van een ander; ook niet als die ander gewoon een blanke, intelligente man is, die niet in de kudde mee wil lopen. Misschien kom ik er dan wel achter dat we onze mond vol hebben over gelijke kansen, maar dat we deze gelijke kansen helemaal niet geven; dat de gevestigde orde alleen het belang van de gevestigde orde loopt te verdedigen .

  

Misschien is het heel gezond om niet alleen te kijken hoe we ons eigen leven met onze eigen vrienden intact kunnen houden, maar hoe we een stap kunnen maken met anderen naar een volgende perfecte samenleving.

  

Met vriendelijke groeten,

  

Peter Lamberts

 

Reactie schrijven

Commentaren: 2
  • #1

    Gert van Loenem (maandag, 29 oktober 2018 14:26)

    Mooi geschreven Peter

  • #2

    Willem Massier (maandag, 29 oktober 2018 18:21)

    Heerlijk Peter. Zo, open en kwetsbaar formulerend, ben je liberaler dan ooit. Uitnodigend tot gesprek en samen onderweg zijn. Bedankt!