Liberalisme in corona-tijd

 

In de ruim 35 jaar dat ik inmiddels lid ben van de VVD is er altijd kritiek geweest op het liberalisme. Uiteraard komt deze kritiek altijd van niet-liberalen. Even opmerkelijk zijn er erg weinig liberale filosofen. Deze laatste kritiek kleeft meer dan bij anderen aan onze partijleider, Mark Rutte. Het gebrek aan visie van Mark is ongeveer de enige kritiek op hem, die hout snijdt. Desondanks is zeer veel van zijn handelen uit liberaal oogpunt uitstekend te verdedigen en juist in deze corona-crisis komt het liberaal handelen buitengewoon duidelijk helder naar voren en blijkt het ‘doen’ krachtiger dan een ‘visie’. Laten we door wat voorbeelden lopen:

Voorbeeld 1: steun op de objectieve wetenschap

Het liberalisme heeft haar wortels in de Verlichting; een periode waarin de encyclopedie werd geïntroduceerd en de wetenschap een grote bloei doormaakte. Een wetenschappelijke benadering als basis voor besluiten is dan ook cruciaal voor een liberale samenleving. Het is dan ook niet meer dan logisch dat Mark bij de benadering van de corona-crisis steunt op het OMT.

 

Voorbeeld 2: de beperkte rol van de overheid

Het is altijd een actie op het slappe koord: vertelt de overheid de burger wat er dient te gebeuren of heeft de burger het laatste woord? In deze corona-crisis zie je dit slappe koord in alle duidelijkheid: Mark markeert het speelveld met piketpaaltjes, maar een keur aan beroepsorganisaties krijgen de ruimte om op basis van uitgewerkte plannen aan te tonen dat er een andere ontwikkeling mogelijk is. Op basis van de feitelijke terugloop van de besmettingsgraad wordt hier ook daadwerkelijk  ruimte voor gegeven.

 

Voorbeeld 3: vrijheid van meningsuiting

In het verlengde van het vorige punt speelt de vrijheid van meningsuiting. Je kunt nog zo goed mensen de ruimte geven om hun mening te geven, maar als je er niet naar luistert dan heeft het nog geen zin. Het is kristalhelder, dat Mark naast zijn mening alle ruimte houdt voor de mening van anderen. Uiteindelijk is de burger de baas, dus moet de stem van de burger ook ingevuld worden.

 

Voorbeeld 4: gelijkwaardigheid van burgers

Uiteindelijk is de burger met de titel ‘minister-president’ niet beter of verstandiger dan iedere andere burger en heeft dus ook niet meer rechten dan een andere burger. Nu is Mark al sinds jaar en dag bij uitstek de gewone burger, zoals de hele wereld verwacht van een minister-president. Juist zijn omgaan met de regels rondom het overlijden van zijn moeder laten zien dat hij dit besef in zijn haarvaten heeft en heeft zelf de New York Times https://www.nytimes.com/2020/05/28/world/europe/rutte-dutch-netherlands.html verleidt tot een zeer positief portret.

 

Voorbeeld 5: eigen verantwoordelijkheid

De cruciale vraag in iedere samenleving is of de overheid haar burgers vertrouwt. Ook hier speelt het slappe koord een rol. In landen als Italië, Spanje en Frankrijk werd de burger opgesloten door de overheid. In Zweden werd ze zonder enige richtlijn losgelaten. Mark heeft de mensen én aangesproken op hun verantwoordelijkheid en (zo goed mogelijk) richtlijnen meegegeven hoe ze deze eigen verantwoordelijkheid het beste vorm kan geven. Als je puur kijkt naar het aantal corona-doden dan is het resultaat nog niet heel spectaculair (uit de oversterfte blijkt dat we het niet veel beter hebben gedaan dan België), maar in de driehoek ‘gezondheid-sociaal-economie’ doen we het geweldig.

 

Voorbeeld 6: vrijheid (voor iedereen en niet alleen voor een enkeling)

Dat ‘doen’ is beter dan het ‘roepen’ van mensen (vooral in de VS), die vrijheid willen. Vrijheid is namelijk een relatief begrip. In de huidige situatie moeten we onze vrijheid bevechten op de natuur en de natuur heeft geen sociaal plan. Juist door wetenschappelijk onderzoek zijn we er in geslaagd om ons te onttrekken aan veel harde wetten van de natuur. Bij deze crisis was al heel snel duidelijk dat juist de zwaksten onder ons (ouderen en mensen met ‘onderliggend lijden’) het meest te vrezen zouden hebben van deze crisis.

 

De corona-crisis laat zien wat het betekent als we deze voorsprong kwijtraken. Juist hier is Mark het meest te prijzen in zijn liberalisme: de gelijkwaardigheid van burgers en sociale rechtvaardigheid vraagt dat we ons inzetten voor iedereen en zeker voor de zwakkeren. Als je vrijheid wilt moet je dat willen inregelen voor een ander en niet alleen voor jezelf; en al helemaal wanneer je merkt dat je zelf geen risico loopt.

 

Zo trots. Zo liberaal.

 

Met liberale groeten,

 

Peter Lamberts