Ben ik een racist?

Ben ik een racist, omdat ik geen kwaad zie in Zwarte Piet? Deze vraag dringt zich ieder jaar opnieuw op en nu al midden in de zomer, omdat in de VS voor de zoveelste keer een zwarte man dermate hard is aangepakt dat hij tijdens zijn arrestatie is overleden. Inmiddels is er sprake van een hype waarin alles uit balans raakt waar het gaat om behandeling van zwarte mensen. Ook al heeft Piet Heyn niets van doen gehad met slavenhandel en ook al wordt er op gewezen, dat Marten Luther King een homohater was – het gaat inmiddels om het beeld en niet meer om de argumenten.

 

Excuses aan iedereen

Laten we het er snel over eens zijn dat de slaventijd afschuwelijk was. Ook als iedereen het deed dan nog was iedereen fout. Het blijft echter wel een onderdeel van haar tijd. Geert Mak heeft in zijn boek ‘De levens van Jan Six’ meesterlijk beschreven hoe de kleine groep rijken de rest van de bevolking volledig uitbuitte en liet leven in erbarmelijke omstandigheden. De slaven hadden het nóg slechter, maar het bleef beroerd. Het kon echter wél slechter. De aardappelziekte van 1845 – 1850 in Ierland leidde tot massale hongerdood. En de Goelag-archipel onder Stalin is in haar weergaloze gruwelijkheid beschreven door Solzjenitsyn en vele anderen. Moet ik doorgaan? De slaventijd was afschuwelijk, maar het was lang niet het enige en/of meest afschuwelijke uit de menselijke geschiedenis. In de geschiedenis van de mensheid is het pas sinds kort iets bijzonders.

 

Wat is onze natuur …

Ik heb – al weer heel wat jaren geleden – een onderzoek gelezen dat me zeer is bijgebleven. De onderzoekers vroegen zich namelijk af hoe het toch komt dat jonge vogeltjes wel wegduiken als er een roofvogel ver hun nest vliegt en niet voor andere schaduwen. Daarom hebben ze nestjes met jonge vogels in een proefomgeving gezet en allerhande testen uitgevoerd. En wat bleek: jonge vogels duiken weg voor iedere onbekende schaduw. Als er veel schaduwen van roofvogels werden getoond bleven ze op een gegeven moment rustig zitten en doken weg voor een schaduw van een blaadje. En omgekeerd. Ik denk dat iedereen dit gedrag herkent (eventueel bij een ander).

 

Naast ingeboren angst voor het onbekende is het ook natuurlijk gedrag om te zorgen voor jezelf en je familie. Het is nog maar zeer recent dat mensen trouwen uit liefde; het was tot voor de Franse Revolutie (en ook wel daarna) gebruikelijk om te trouwen om het eigen bezit te beschermen (in veel tradities wordt ook getrouwd binnen de familie) of uit te breiden.

 

…en waar staan we nu?

De natuurlijke drang tot het beschermen van het eigen bezit en het wantrouwen tegen het onbekende is een simpele basis voor wat in de huidige discussie onder de noemer ‘racisme’ wordt geplaatst. Het is echter geen racisme; het is natuurlijk gedrag. Het raakt ook veel meer dan alleen afwijzing op basis van huidskleur en het is ook niet alleen een blanke eigenschap.

 

Kijken we dan naar onze huidige tijd dan zien we het overal in allerhande vormen. We zien pure haat tussen ‘010’ en ‘020’ (het schijnt dat de fanatieksten de stadsnamen niet eens willen uitspreken), we raken steeds meer in de ban van enkele bendes met ongekend harde criminele activiteiten en het schijnt heel normaal te zijn om iemand in elkaar te slaan en vervolgens het filmpje hierover te plaatsen op social media. Al deze voorbeelden hebben niets met huidskleur te maken, maar in het gedrag tegen George Floyd heet het racisme.

 

Desondanks zijn we veel verder in onze welvaart dan waar ook ter wereld en lichtjaren verder dan waar ook in de tijd. Dat neemt niet weg dat we in deze fantastische tijd nog veel werk is te doen (los van de huidskleur, geslacht, geloof of geaardheid) om te zorgen dat ook de bestaande uitwassen in ons natuurlijke gedrag worden gladgestreken.

 

Het stappenplan

Om te beginnen moeten we stoppen om mensen in groepen te stoppen en als groep te behandelen. De uitwassen van ons menselijk gedrag zijn veel veelzijdiger dan alleen uitwassen op grond van huidskleur of ras.

 

Vervolgens moeten we niet proberen om een utopia te creëren. Onder de groep met zwarte mensen zijn er ook homo-haters, vrouwenonderdrukkers of geloofsfanatici. Als het standbeeld van Ghandi al beklad wordt dan kun je meteen ophouden om te streven naar de ideale mens.

 

moet staan of je als individu ruimte hebt om je talenten te ontwikkelen en je leven vorm te geven. Daar kun je wel bepaalde groepen aanwijzen. Niet alleen groepen op basis van huidskleur, maar om weg te blijven bij een al te abstracte discussie is dat zeker geen slecht voorbeeld. Je moet alleen niet willen ophouden als je de drempel van dat voorbeeld hebt geslecht.

 

Zwarte Piet

Dan blijft de vraag of ik een racist ben als ik geen enkel idee heb wat het probleem is met Zwarte Piet. Tijdens het Sinterklaasfeest zie ik massaal kinderen langs de kant staan, die verkleed zijn als Zwarte Piet. Kinderen willen altijd hun held zijn; nooit de loser. Natuurlijk weet ik ook wel dat Zwarte Piet oorspronkelijk een boeman was, maar dat was Sinterklaas net zo goed. Tegenwoordig is Zwarte Piet bij uitstek de figuur die zorgt dat blanke kinderen iemand met een andere huidskleur normaal vinden (en ook zeer sympathiek). Het klinkt mij juist heel onlogisch in de oren om deze figuur uit ons straatbeeld te verwijderen.

 

Met liberale groeten,

 

Peter Lamberts