"Law and order" in een democratie

De laatste weken werpt Donald Trump zich op als de hoeder van ‘law and order’. Op zich een onderwerp waar iedere liberaal zich goed bij voelt (veiligheid is één van de vaste topprioriteiten van iedere liberaal) en toch voel ik me niet senang met de wijze waarop Trump de ontwikkelingen in de Verenigde Staten aanpakt. Steeds meer krijg ik de indruk dat hij het weg plaveit voor een – voor onmogelijk gehouden – dictatuur in de VS (dan niet door hem dan wel door een opvolger). De vraag is dus waar het verschil zit tussen mijn belang voor veiligheid en Trump’s inzet voor ‘law and order’.

Democratie als basis voor iedere verdere ontwikkeling

Hoezeer veiligheid ook belangrijk is; zonder democratie heeft niets waarde. En dan bedoel ik geen democratie à la Loekasjenko waar de kiezers naar de stembus mogen om één kandidaat te kunnen laten vertellen dat hij de steun van het volk heeft, maar een democratie waarin iedereen vrijheid van meningsuiting heeft. Deze verschillende meningen kunnen leiden tot een palet van vertegenwoordigers en vanuit dat palet ontstaat een palet van regels voor een bepaalde wijze van samenleven; een palet aan regels, die is ontstaan door vrijelijk verkeer van meningen (en met respect voor elkaars mening) en dus ook ruimte voor mensen met een afwijkende mening. Dat is een samenleving waarin ik wil zorgen voor veiligheid of ‘law and order’.

 

Veiligheid zonder inspraak

Net als in een vrije samenleving is veiligheid ook in een dictatuur essentieel voor het voortbestaan van een regime. Ook wanneer je bereid bent om je te schikken naar de grillen van een bewind en je je niet bemoeit met de beperkingen in je ontplooiingsmogelijkheden is het van groot belang dat je een rustig leven kunt leiden. Een leider, die in staat is om balans te brengen in een omgeving vol tegenstellingen en ontoonbare misstanden kan zo de steun van een meerderheid van zijn volk krijgen. Saddam Hoessein en Assad (vader en zoon) wisten een balans te creëren in een complexe omgeving. Mugabe (apartheid) en Erdogan (corruptie in een overheersend leger) zijn voorbeelden van leiders, die succesvol een disbalans hebben aangepakt. Er zijn oneindig veel meer voorbeelden.

 

Feitelijk is iedere moderne dictatuur een reactie tegen een ernstige scheefgroei. Het probleem is dat het – na een korte periode van verbetering – leidt tot een nieuwe ernstige scheefgroei. Om te voorkomen dat deze nieuwe scheefgroei de balans niet aantast is ‘law and order’ nodig. Niet om te zorgen voor inspraak tegen de scheefgroei (waar de dictator zelf wel zijn succes aan te danken heeft), maar het ondersteunen van de nieuwe scheefgroei (maar dan met bijna dezelfde slachtoffers en een kleine groep nieuwe profiteurs).

 

Populisme: kritiek op de democratische balans

Een belangrijk kenmerk van het populisme, dat de laatste pakweg 20 jaar snel en sterk in opkomst is, is de kritiek op de democratisch ontwikkelde balans in combinatie met het verlangen naar maatschappijbeeld zonder palet aan verschillende meningen. Men meent oprecht dat het wenselijk en zinvol is om ‘de waarheid’ te vinden in ‘de eigen waarheid’ en deze eigen waarheid uit te rollen over iedereen. Met alle goede bedoelingen is dit een balans voor een dictatuur (dat is niets anders dan een samenleving waarin één mening is toegestaan) – ook al is dit niet de intentie. Het is immers onmogelijk om alle meningen te verenigen onder één paraplu en het is vooral niet mogelijk om met goede intenties te starten en deze goede intenties vast te houden als er geen tegenspraak mogelijk is. Dat is precies het kantelpunt waar Trump nu op staat en waar de Amerikaanse burger nog net redelijk vrijelijk een keuze in kan maken. Of is het al te laat?

 

Het is ongelooflijk dat deze vraag (“is het al te laat?”) serieus gesteld moet worden als het over de Verenigde Staten van Amerika gaat, maar volgens mij is het de enige relevante vraag van dit moment.

 

Met liberale groeten,

 

Peter Lamberts