Mijn review van het VVD-verkiezingsprogramma

Op 6 november jl. is het verkiezingsprogramma van de VVD uitgekomen; een programma waarmee de VVD de kiezer wil overtuigen om op 17 maart 2021 op haar te gaan stemmen. De kranten spreken over een beweging naar links en enkele specifieke punten worden er uit gelicht. Wat zie ik (35 jaar VVD-lid waarvan de meeste jaren actief) aan opmerkelijke punten voorbij komen? Aan de hand van de hoofdstukken in het programma neem ik u hierin mee.

Economie en ondernemen

De VVD maakt in dit hoofdstuk een duidelijk wending van grote bedrijven naar het MKB en de mensen met een middeninkomen. Deze beweging – die Klaas Dijkhoff 2 jaar geleden inzette – is volledig omarmd in dit programma en komt vooral terug in dit hoofdstuk. Vanuit vroeger tijden kennen we multinationals als bedrijven, die het belang van de werkgever, de werknemer en de klant in een win-win-win-driehoek weten te verenigen. De nieuwe globalistische bedrijven blijken steeds meer voor een win voor zichzelf en een lage prijs voor de klant te gaan. Inmiddels blijkt ook steeds meer dat deze klant naast de financiële prijs ook betaalt met haar privacy waarbij ze een virtuele wereld in wordt getrokken waar ze soms moeilijk uit kan komen. Dit lijkt meer op een kapitalistische tendens waar Karl Marx bijna 200 jaar geleden voor waarschuwde en waar de VVD nu – met een reeks aan voorstellen tegen deze trend in –scherp afstand van neemt.

 

De andere trendbreuk lijkt te zijn dat ze hierbij de overheid een belangrijke taak geeft, maar deze trendbreuk is schijn. Al zolang ik lid ben zet de VVD de overheid neer als marktmeester en erkent ze dat er rechten en plichten zijn voor de verschillende marktpartijen. In dit verkiezingsprogramma zet de VVD meer accenten op de bescherming van MKB en start-ups tegen buitenlandse overheden en globalistische partijen, zodat er een werkelijk level playing-field ontstaat tussen bedrijven. Zo wordt verwezen naar het onnut van het privatiseren van havens als dit betekent dat ze wordt gekocht door een buitenlandse overheid of het stimuleren van start-ups als deze vervolgens worden opgekocht zodra de voordelen voor de samenleving merkbaar worden. In ieder verkiezingsprogramma zal het nodig zijn om de praktijk te toetsen aan deze rode draad. De centrale wending in dit programma is de hernieuwde sterke bescherming van MKB en mensen met een middeninkomen. Wat gelijk blijft is het terugdringen van regels en het beperken van kosten voor deze groepen.

 

Werk en zekerheid

Hoe herkenbaar dat het onderwerp ‘werk’ een centrale positie inneemt. Opvallend hierbij is dat er naast stimulering voor de middeninkomens ook duidelijk handreikingen zijn naar mensen met een lager inkomen. Waar de pers wijst op de stijging van het minimumloon zit hier wel een duidelijk VVD-stempel op: het minimumloon op arbeid moet hoger worden, maar uitkeringen  zullen niet meestijgen (behalve AOW en arbeidsongeschiktheid). Tegelijkertijd is er veel aandacht om te zorgen dat middeninkomens meer overhoudt aan dit inkomen. Hier is ook de link gemaakt om mensen met een lager inkomen een stimulans te geven om zinvol door te groeien naar dit middeninkomen. Iets wat nu totaal niet loont.

 

Net als in het eerste hoofdstuk staat hier de wederkerigheid – ook 2 jaar geleden geïntroduceerd door Klaas Dijkhoff – centraal. Iedereen mag een beroep doen op de overheid (b.v. qua het recht op uitkeringen) als hier tegenover staat dat er ook getracht wordt om dit zo veel mogelijk te beperken. Een volledig herkenbaar geluid: de VVD is sterk voorstander van een sterk sociaal netwerk op voorwaarde dat het een trampoline is en geen hangmat. Een voorzichtige selectie uit veel voorstellen:

 

·         ZZP-er mogen niet buiten allerhande goede sociale regelingen vallen;

·         Onderscheid naar omvang van ondernemingen, zodat kleinere ondernemingen minder kwetsbaar worden als er iets mis gaat;

·         Minder risico’s voor werkgevers om vaste contracten aan te bieden;

·         Hogere uitkeringen kort na werkeloosheid en geleidelijke daling om herstarten te stimuleren;

·         Aanpak van schuldenproblematiek. Zorg dat mensen met financiële problemen de tijd en de ondersteuning krijgen om deze problemen op te lossen;

·         Bescherming van arbeidsmigranten. Met name wordt hier gewezen op de aanpak van malafide verhuurders en/of uitzendbureaus.

 

Een nadeel dat ik zie is dat veel oplossingen fiscaal worden opgelost. Dit terwijl het belastingsysteem al zo fors onder druk staat. Er wordt wel gepleit voor een vergaande hervorming van het belastingstelsel, maar ik zie dat niet terug in concrete voorstellen.

 

Onderwijs en vrijheid

De VVD pleit al zeer lang voor modernisering van het onderwijs én een inrichting van het onderwijs waarin de leraar en de kennisoverdracht naar de leerling centraal staan. Zo ook in dit programma. Dit betekent ook dat het mogelijk moet zijn om verschillen in kwaliteit zichtbaar te maken en excellente kwaliteit extra te belonen. Blijkbaar slaat dit niet aan in de onderwijswereld, want de invloed van de VVD is hier zeer beperkt en de weerstand tegen deze ontwikkelingen groot.

 

Daarnaast is er veel aandacht voor de bescherming van de vrijheid van onderwijs tegen buitenlandse financiering en andere tendensen, die tegen onze normen en waarden ingaan. Als voorbeeld kan genoemd worden het voorstel om de grondwet zo aan te passen dat artikel 23 (de vrijheid van onderwijs) ondergeschikt wordt aan artikel 1. Ook hier komt weer de vergrootte rol van de overheid – als hoeder van deze vrijheid – naar voren.

 

Wat ik mis in deze paragraaf zijn voorstellen om de regeldruk in het onderwijs te verlagen. Ik ben geen deskundige in dit onderwerp, maar in mijn beleven wordt er door onderwijzers een ongezonde hoeveelheid lijstjes bijgehouden. Wellicht dat hier inmiddels veel aan gedaan is, maar dat kan ik me nauwelijks voorstellen gezien de algemene weerstand van het veld tegen alle VVD-plannen.

 

Volksgezondheid en Zorg

De afgelopen – pakweg – 10 jaar is er onder aansturing van de VVD een forse hervorming doorgevoerd in de zorg. In dit verkiezingsprogramma wordt goed gekeken naar de negatieve effecten van deze hervormingen en op die punten – en zeker niet op de basis achter deze hervormingen – worden verbetervoorstellen gedaan. Uiteraard speelt de enorme impact van de corona-pandemie hier nog sterker in dan in de andere onderwerpen. Onderwerpen als: flexibilisering van de zorg, wegenemen van de regeldruk, stimuleren van digitale ondersteuning of het wegnemen van verkeerde productieprikkels in de bekostiging, aandacht voor kwaliteit en voor betaalbaarheid zijn hier voorbeelden van. Critici van de rol van de zorgverzekeraars zullen zich niet in het programma herkennen.

 

Een aantal andere highlights uit het programma:

·         Betere samenwerking binnen Europa voor het onderzoeken van medicijnen en vaccins om zo minder afhankelijk te worden van China;

·         Verplichting van kindercentra om kinderen te weigeren als de vaccinatiegraad te laag wordt;

·         Stimuleren van gezonder leven (m.n. sporten en eten);

·         Aandacht voor een menswaardige levensbeëindiging.

 

Buitenland en Defensie

 Als onderdeel van een ‘linkse’ agenda heeft de VVD in eerdere kabinetten (b.v. via het ministerschap van Henk Kamp) en tegen de wil van de eigen achterban meegewerkt aan het inkrimpen van de defensie-uitgaven. In lijn met het vorige verkiezingsprogramma – en mede door de ontwikkelingen in de VS onder Donald Trump, de houding van Erdogan en de dreiging door extremistisch islamisten – komt het echte VVD-geluid weer terug en wordt gepleit voor een sterkere rol voor Defensie en meer samenwerking met onze Europese partners. Daarnaast vallen de typische VVD-onderwerpen als flexibilisering en innovatie (b.v. via drones en robots) op.

 

In het buitenlandbeleid is veel aandacht voor handel en dan met name voor een level playing-field. China wordt hier met name uitgelicht, omdat dit land wel de ruimte zoekt in het vrije Europa, maar haar eigen markt gesloten houdt. De wederkerigheid en de rol van de overheid als marktmeester komen hier weer volop aan bod. Daarbij wordt er gekeken naar nieuwe partners (bijvoorbeeld Canada, Australië en Japan) en wordt voorgesteld om militair te kunnen ingrijpen ondanks een veto van Rusland en China in de veiligheidsraad; een gezonde hoeveelheid brutaliteit waarbij we wel de vinger aan de pols moeten houden hoe dit in de praktijk uit gaat pakken.

 

Qua Europa mis ik nog een hele heldere lijn. De oude samenwerking met de VS en het VK zijn niet meer zeker en samenwerking binnen Europa is belangrijk, maar echt doorpakken doet het verkiezingsprogramma niet. Het is helder waar het gaat om de begrotingsdiscipline en de mogelijkheid om in te grijpen als dit niet gebeurt. De voortzetting van Nederlands lidmaatschap van de EU staat totaal niet ter discussie, maar over een concrete invulling van samenwerking of juist grotere zelfstandigheid blijven vragen open.

 

Migratie en integratie

De VVD is altijd heel duidelijk geweest over immigratie: goed opgeleide immigranten en politieke vluchtelingen zijn welkom. Economische vluchtelingen niet. Het succesvolle programma voor opvang in de regio vanuit de koker van Malik Azmani past hier naadloos in. Onder electorale druk van PVV en Forum neigde de VVD de afgelopen jaren helaas ook naar een geluid waarin de nuance verdween. Ik heb daarom met extra aandacht naar deze paragraaf gekeken. Een paar highlights:

·         Het VN-vluchtelingenakkoord is niet meer van deze tijd;

·         Opvang in de regio is belangrijk; zo nodig betalen we hieraan mee. We moeten wel oog hebben voor misstanden in landen als Turkije en Libië;

·         Geboden opvang in Nederland is een gunst en geen recht. Migranten moeten zich verplicht aanpassen aan onze normen en waarden.

·         De eigen verantwoordelijkheid van migranten om zich aan te passen blijkt te makkelijk gedacht Hier moet de overheid een rol oppakken.

 

Wat overheerst is het beeld van een zoekende partij, die worstelt met de praktijk van vergaande brutaliteit en hopeloze naïviteit rondom dit onderwerp. Dit leidt tot het belonen van goed gedrag (zowel individuen als staten), het verscherpen van internationale verdragen, regelingen voor tijdelijke opvang in Nederland tot de dreiging is verdwenen of inperking van rechten van vluchtelingen. Een mix waar soms principes en soms een praktisch gevoel van onmacht in doorklinken.

 

Veiligheid

Op verschillende punten durft de VVD met een verse blik naar de huidige realiteit te kijken.  De zin ‘het liberale gedoogbeleid van softdrugs heeft zijn romantiek verloren’ kan niet eerlijker worden opgeschreven. De bijbehorende harde aanpak van criminaliteit en terrorisme is voor iedere liberaal volledig herkenbaar. Zo is in het deel over de aanpak van terrorisme alleen het woord ‘uitreiziger’ wat onwennig. Ook de zin “in de strijd tegen georganiseerde misdaad moet de staat zich nog te vaak aan te beperkte regels houden terwijl voor criminelen alles lijkt toegestaan” bevat geen Chinees en de ‘Very Irritating Police- aanpak’ voor hangjongeren of asielzoekers spreekt me zeer aan. En: niet alleen slaan vanaf afstand, maar vooral een aanpak dicht bij de burger zelf. Check.

 

Klimaat en duurzaamheid

Het hoofdstuk opent met de oproep om de polarisatie rondom dit onderwerp te verlaten en om kernenergie als niet-fossiele energiebron weer te omarmen. Ook (groene) waterstof wordt genoemd, maar Thorium niet. Biomassa wordt genoemd; dat moet de wereld uit. Samenwerking met PvdA en Groen Links lijkt ook niet voor de hand te liggen met de doelstellingen om de lasten voor MKB en middeninkomens niet te laten stijging vanwege het energiebeleid. Tenslotte is er volop aandacht voor verduurzaming met specifieke nadruk op de circulaire economie.

 

Wat mij verbaast is de halfslachtigheid m.b.t. de aanpak van emissierechten. Ik snap eigenlijk helemaal niet waarom deze er zijn. Ik begrijp dat het mogelijk is om een overschot aan groene energie te verkopen aan partijen, die een tekort hebben. Voor Tesla blijkt dit zelfs een verdienmodel te zijn. Dit nekt in mijn ogen de noodzakelijke transparantie rondom duurzame en niet-duurzame bedrijven. De VVD wil deze emissies wel aanpakken, maar het lijkt me nuttig om ze volledig af te schaffen. Of snap ik er dan te weinig van?

 

Wonen en vervoer

Ook al zijn er nog zoveel doelen bereikt rondom wonen en vervoer; deze tijd vraagt een duidelijke lijn om ook naar de toekomst toe te borgen dat woningen betaalbaar blijven (met name door meer te bouwen) en vervoer mogelijk blijft. Dus: niet stilstaan in de file of achterblijven op het perron, omdat de trein te vol is. Hier is het voor mij ongemakkelijk om te lezen dat de overheid voor alles een oplossing (b)lijkt te zijn en afwijkend gedrag wordt bestraft (let wel: de landelijke overheid. De gemeentes worden overal ingesnoerd). Zijn Jesse en Lodewijk stiekem geïnfiltreerd in de programmacommissie? Het lijkt er wel op als je leest dat de VVD ook voor de kilometerheffing is. Gelukkig wordt dit gecompenseerd door de afschaf van de accijns op benzine. Snel door naar het volgende hoofdstuk.

 

Landbouw en Natuur

Steeds meer lijkt de VVD de enige landbouw-partij in Nederland te zijn en met specialisten als Theo Bos en Gerard van den Hengel in onze gemeente durf ik hier eigenlijk niet te veel over te zeggen. Gelukkig blijkt meteen uit de opening van het hoofdstuk dat Lodewijk en Jesse hier buiten de deur zijn gehouden. Zonder de problemen van de druk op het milieu te bagatelliseren straalt de trots voor de landbouwer van de tekst af. En terecht. Tegelijkertijd – en ook dat past in de hele sfeer van dit verkiezingsprogramma – is innovatie (b.v. rondom kweekvlees, maar ook heel veel andere onderwerpen) een belangrijke sleutel naar de toekomst. Daarnaast is er aandacht voor de positie van de boer (en ook de visser) ten opzichte van de concullega’s in het buitenland en de positie ten opzichte van supermarkten. Verder heb ik geleerd dat je dit onderwerp moet overlaten aan de specialisten en dat doe ik dus ook.

 

Overheid en Democratie

Zoals blijkt uit de positie van de landbouw zijn de laatste hoofdstukken niet de minst belangrijke hoofdstukken. Integendeel; het verkiezingsprogramma sluit af met de kern van ons politieke bestaan: democratie. Net als elders wordt ook hier gewezen op het gevaar dat beheerders van grote hoeveelheid data een te sterke greep krijgen op de samenleving zonder dat hier democratische controle op mogelijk is.

 

In dit (wat kortere) hoofdstuk een keur aan onderwerpen. Een paar opvallende punten zijn:

·         Gemeenteraden moeten tussentijds kunnen worden ontbonden als het bestuur vastloopt;

·         Politieke issues moeten niet worden doorgeschoven naar de rechtspraak;

·         Er moet een einde komen aan de lokale willekeur bij handhaving van landelijke wetten;

·         Het recht van burgers om belangrijke poststukken van de overheid aangetekend te krijgen;

·         Kies iedere 3 jaar de helft van de Eerste Kamer (door de leden van Provinciale Staten);

·         Aanpassen van het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM);

·         Experimenteren met lekenrechtspraak.

 

Conclusie

Ooit hadden we een programma in de vorm van een krant. Kort, overzichtelijk en laagdrempelig. Vervolgens bleek dat de kieswijzers op ontzettend veel plekken aangaf dat de VVD geen mening had. Hierop zijn de verkiezingsprogramma’s weer uitgebreid tot ruim 90 pagina’s. Ik heb dus niet alles kunnen weergeven, maar mijn conclusie is:

·         Het verkiezingsprogramma is een helder verhaal waar ik me als liberaal zeer goed in kan herkennen;

·         De insteek van Klaas Dijkhoff om met een verhaal naar de leden te gaan en hen volop te betrekken werkt goed. Ontzettend jammer, dat Klaas niet bij het vervolgtraject zal zijn. Mark en het HB mogen aantonen, dat dit ook kan na zijn vertrek;

·         Een sterk punt is dat de VVD heel scherp insteekt op veranderende omstandigheden in de samenleving. Ook als het gaat om ontwikkelingen waar we zelf een belangrijke bijdrage aan hebben geleverd (zoals bijvoorbeeld bij de zorg en defensie);

·         Het hoofdstuk ‘Wonen en vervoer’ is een bijzonder vreemde dissonant in het hele programma;

·         In het hoofdstuk over migratie laat de VVD zien dat ze nog niet goed een houding weet te vinden tussen socialisten en populisten.

Kortom: u kunt weer met een gerust hart op de VVD stemmen.

 

Met liberale groeten,

 

 

Peter Lamberts